Don't miss the train

Βρισκόμαστε στο 2019 και το ταξίδι με τρένο είναι πιο δημοφιλείς από ποτέ. Αλλά πόσο εύκολο είναι για τους Ευρωπαίους εκεί που απολαμβάνουν την βόλτα τους να μπουν σε ένα τρένο και να ταξιδέψουν μέχρι την πρωτεύουσα της χώρας τους; Το EDJNet εξομοίωσε περισσότερα από 40 εκατομμύρια ταξίδια σε περισσότερους από 20.000 σταθμούς σε μια προσπάθεια να απαντήσει σε αυτήν την ερώτηση.

Φαίνεται ότι οι Ευρωπαίοι ταξιδεύουν πιο πολύ με τρένο τώρα από ότι ποτέ ξανά στο παρελθόν. Στο δεύτερο τέταρτο αυτού του χρόνου, τουλάχιστον 2.4 δις. Επιβάτες χρησιμοποίησαν το τρένο σε χώρες τις Ε.Ε., σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά της Eurostat. Ο αριθμός των επιβατών ολοένα και μεγαλώνει. Κάποια μέσα ενημέρωσης αναφέρουν το flygskam – την έννοια όπου λόγω περιβαλλοντικών προβληματισμών τα άτομα αποθαρρύνουν τον εαυτό τους ή άλλους στη χρήση αεροπλάνων – ως εξήγηση σε αυτή τη φαινομενικά ξαφνική αύξηση της χρήσης του τρένου στην Ευρώπη. Υπάρχουν σαφέστατα διαφορές μεταξύ των χωρών που δε πρέπει να αγνοηθούν. Αλλά η γενικότερη αίσθηση είναι ότι ο αριθμός των επιβατών στα ευρωπαϊκά τρένα αυξάνεται με το χρόνο και το 2019 δεν αποτελεί εξαίρεση.

Το 2012, ερευνητές της Ομάδας Έρευνας για τις Μεταφορές με επικεφαλής τον καθηγητή John Preston του Πανεπιστήμιου του Σαουθάμπτον, δημοσίευσαν έναν κατάλογο 37 «σκληρών», «εύκολων» και «συμπληρωματικών» φραγμών που σταματούν τους ανθρώπους από το να επιλέξουν να ταξιδέψουν με τρένο. Τα σκληρά εμπόδια είναι εύκολο να μετρηθούν και εφαρμόζονται σε όλους τους ταξιδιώτες, ενώ τα εύκολα/μαλακά και συμπληρωματικά εμπόδια είναι πιο απλά και εξαρτώνται περισσότερο από τον κάθε ταξιδιώτη.

Ένα από τα βασικότερα σκληρά εμπόδια είναι αυτό που εμείς ονομάζουμε η προσβασιμότητα, το πόσο κοντά είναι ένα σταθμός του τρένου ή ένας σιδηρόδρομος στο μέρος όπου οι άνθρωποι κατοικούν και δουλεύουν. Αν ένας σταθμός του τρένου είναι μακριά ή δεν σε πάει εκεί που θέλεις δεν πρόκειται να το χρησιμοποιήσεις. Αλλά η προσβασιμότητα δεν είναι κάτι τόσο απλό. Οι ερευνητές των μεταφορών απέδειξαν ότι υπάρχουν δύο ειδών αποστάσεων που μας επηρεάζουν όταν επιλέγουμε μέσο μεταφοράς: η πρακτική φυσική απόσταση και η ψυχολογική απόσταση.

Σε αυτό το άρθρο θα αναλύσουμε την απόσταση σε δύο τρόπους: χιλιόμετρα και βήματα. Εν ολίγοις θα εστιάσουμε στην φυσική απόσταση. Θα προσπαθήσουμε να εστιάσουμε τόσο σε εκείνους που μένουν κοντά σε έναν σταθμό όσο και σε εκείνους που μένουν μακριά, τι έχουν κοινό σε τι διαφέρουν. Έχοντας πει αυτά, καταλαβαίνουμε ότι οι αποστάσεις βασίζονται και σε άλλα πράγματα πέρα από τους αριθμούς. Το πόσο μακριά είναι ένας σταθμός μπορεί να επηρεαστεί και από πράγματα όπως κινητικά προβλήματα, η προσβασιμότητα στους δημόσιους χώρους, ο καιρός κ.α. Μπορεί επίσης να επηρεαστεί και από τη διάρκεια του ταξιδιού. Αν πρόκειται για μια διαδρομή 20 λεπτών μία απόσταση 10 λεπτών περπατώντας μπορεί να φανεί παράλογη.

Για κάποιους ένα χιλιόμετρο είναι μακριά για άλλους είναι δίπλα. Παρόλα αυτά, για να προχωρήσουμε θα πούμε ότι για εκείνους που μπορούν να φτάσουν το σταθμό σε 1.000 βήματα (περίπου 800 μέτρα) ο σταθμός βρίσκεται πάρα πολύ κοντά τους , σε 5.000 βήματα ο σταθμός είναι πολύ κοντά τους και για εκείνους που μπορούν να τον φτάσουν σε λιγότερα από 10.000 βήματα είναι απλά κοντά τους. Αν μένεις σε μία απόσταση άνω των 30.000 βημάτων από έναν σταθμό π.χ. άνω από 24 χλμ θεωρούμε ότι ο σταθμός είναι πολύ μακριά σου.

ΚΑΛΩΣ ΗΡΘΑΤΕ ΣΤΟ STORUMAN

Για να το κάνουμε εικόνα, φαντάσου για ένα λεπτό ότι ταξιδεύεις στο βορειότερο τμήμα του νομού Västerbotten στη βόρεια Σουηδία, μία από τις πλουσιότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταξιδεύεις πάρα πολύ βόρεια (αλλά και πάλι σε καμία περίπτωση κοντά στον πραγματικό βορά, όπως θα έλεγαν οι άνθρωποι που μένουν εκεί). Προχωράμε γρήγορα για να μην το ξενυχτίσουμε και λέμε ότι έφτασες στο δήμο του Storuman. To Storuman βρίσκεται γύρω από τη λίμνη με το ίδιο όνομα, μία πόλη που δε θα είχε γίνει ποτέ πρωταρχική πόλη της περιοχής αν δεν υπήρχε ο σταθμός του τρένου που χτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι επομένως κάπως ειρωνικό το γεγονός ότι οι κάτοικοι του Storuman ζουν πιο μακριά από έναν εθνικό σιδηροδρομικό σταθμό, ο οποίος μπορεί να τους οδηγήσει στην πρωτεύουσα, από σχεδόν οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο που ζει στην ηπειρωτική χώρα στη Σουηδία.

Ο σιδηροδρομικός σταθμός στο Storuman εξακολουθεί να χρησιμοποιείται. Λίγους μήνες κάθε καλοκαίρι, τα τρένα που ταξιδεύουν κατά μήκος του Inlandsbanan περνούν από εκεί. Ωστόσο, το Inlandsbanan δεν έχει χρησιμοποιηθεί - ούτε διατεθεί στο εμπόριο - ως τρόπος μεταφοράς από το 1992. Σήμερα, χρησιμοποιείται κυρίως από τουρίστες που επιθυμούν να δουν τη σουηδική ενδοχώρα. Σε όλη την Ευρώπη υπάρχουν πολλοί σιδηροδρομικοί σταθμοί, όπως ακριβώς και εκείνος του Storuman. Και ενώ ο σταθμός στο Storuman εξακολουθεί να είναι ανοιχτός, αν και με περιορισμένη επιχειρηματική χρήση, άλλοι σταθμοί δεν ήταν τόσο τυχεροί.

ΤΙ ΛΕΝΕ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗTA ΤΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΤΡΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Αναλύσαμε την προσβασιμότητα για 410 εκατ. άτομα σε 16 ευρωπαϊκές χώρες και σε πάνω από 22.000 σταθμούς. Οι παρακάτω χώρες περιλαμβάνονται σε αυτό το έκθεση: Αυστρία, Βέλγιο, Τσεχία, Κροατία, Δανία, Φιλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σουηδία, Σλοβενία και το Η.Β.. Οι εκτιμήσεις μας δείχνουν ότι ένα τυχαίο άτομο που ζει σε μια από αυτές τις χώρες πιθανότατα θα ζει κάπου ανάμεσα σε δύο (Τσεχική Δημοκρατία) με 12 (Κροατία) χιλιόμετρα από τον πλησιέστερο χρήσιμο σιδηροδρομικό σταθμό.

Υπάρχουν χώρες όπου η προσβασιμότητα είναι καλύτερη σε σχέση με άλλες. Αλλά η γενική αίσθηση από τις εκτιμήσεις μας είναι ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων μπορεί να φτάσει σε ένα σιδηροδρομικό σταθμό σχετικά εύκολα. Όταν προσθέτουμε και τα 410 εκατομμύρια ανθρώπους που εξετάσαμε, διαπιστώνουμε ότι 350 εκατομμύρια άνθρωποι μπορούν να φτάσουν σε ένα σταθμό μέσα σε 10.000 βήματα. Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων στα δεδομένα μας είναι κοντά σε ένα χρήσιμο σταθμό (αν και η υπηρεσίες του σταθμού μπορεί να μην είναι τόσο καλές).

Στην Τσεχία, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και τη Γερμανία, 9 στους 10 ανθρώπους πρέπει να περπατήσουν λιγότερο από 10.000 βήματα για να φτάσουν σε ένα σιδηροδρομικό σταθμό που μπορεί να τους πάει με τρένο στην πρωτεύουσα. Εάν αφαιρέσουμε το Βέλγιο και προσθέσουμε την Αυστρία και τη Δανία, έχουμε έναν κατάλογο χωρών στις οποίες τουλάχιστον 2 στους 10 κατοίκους θέλουν λιγότερα από 1.000 βήματα για να φτάσουν σε ένα χρήσιμο σιδηροδρομικό σταθμό — πρόκειται για άτομα που είναι εξαιρετικά καλά συνδεδεμένα (πάρα πολύ κοντά σε σταθμό).

1.000, 5.000, 10.000, 30.000 ΒΗΜΑTΑ

Ο απόλυτος αριθμός ανεπαρκώς συνδεδεμένων ατόμων (άτομα που είναι μακριά από έναν σταθμό) — όπως ορίζεται για τα άτομα που είναι τουλάχιστον 30.000 βήματα από έναν σταθμό — είναι αναμφίβολα μικρός σύμφωνα με τα δεδομένα μας. Στην πραγματικότητα, βλέπουμε ότι σε 6 από τις 16 χώρες που εξετάσαμε, δεν υπάρχει σχεδόν κανένας. Σε σχέση με το μέγεθος του πληθυσμού σε κάθε χώρα, τα άτομα που έχουν κακή σύνδεση μπορούν να βρεθούν κυρίως στην Κροατία, τη Φινλανδία, τη Βουλγαρία, τη Σουηδία και την Πορτογαλία.

Εάν μελέτησες το προηγούμενο γράφημα, ίσως παρατήρησες τις χώρες που αναφέραμε, τόσο όσον αφορά την καλή προσβασιμότητα όσο και την κακή προσβασιμότητα. Κοίταξε λίγο καλύτερα και θα δεις και κάτι άλλο: φαίνεται ότι υπάρχει μια διαφοροποίηση εντός κάθε χώρας.

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΕΥΚΟΛΗ ΠΡΟΣΑΒH ΣΕ ΤΡΕΝΟ; ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΘΕ ΧΩΡΑΣ;

(each square represents 10,000 people)

Θυμάσαι τους κατοίκους του Storuman; Μπορούμε να τους δούμε στην κορυφή του γραφήματος για τη Σουηδία. Οι μεγαλύτερες διαφορές παρατηρούνται σε χώρες όπως η Φινλανδία, η Σουηδία, η Κροατία, η Πορτογαλία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αλλά ακόμη και σε ένα μέρος όπως η Τσεχική Δημοκρατία υπάρχουν άνθρωποι που ζουν πιο μακριά από έναν χρήσιμο σταθμό από ότι άλλοι. Αυτό είναι κάτι που αξίζει να τονιστεί και μας οδηγεί στην τελευταία μας ερώτηση.

Ποιες είναι οι πιθανές εξηγήσεις για αυτές τις διαφορές; Ή, με άλλα λόγια, τι κοινό έχουν οι άνθρωποι που ζουν μακριά από ένα σταθμό; Για να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση, ας κάνουμε ένα βήμα πίσω από τις χώρες και ας δούμε τα δεδομένα από μία διαφορετική οπτική γωνία. Ας φανταστούμε τρία άτομα που ζουν σε διαφορετικούς τύπους περιοχών σε όλες αυτές τις χώρες: αστικές, αγροτικές και κάπου που πιθανό να γίνουν σύντομα αστικές.

Είναι καλό να σταματήσουμε εδώ για ένα δευτερόλεπτο. Επειδή 410 εκατομμύρια άνθρωποι είναι πολλοί άνθρωποι. Περίπου 73 εκατομμύρια από αυτούς ζουν σε αγροτικές περιοχές. Και ορισμένες χώρες είναι αναμφίβολα πιο αγροτικές από άλλες.

ΣΕ ΜΕΡΙΚΈΣ ΧΏΡΕΣ, ΠΟΛΛΟΊ ΆΝΘΡΩΠΟΙ ΖΟΥΝ ΣΕ ΑΓΡΟΤΙΚΈΣ ΠΕΡΙΟΧΈΣ

Μερίδιο των ατόμων που ζουν σε περιοχές κυρίως αγροτικές, ενδιάμεσες και αστικές

Αν κοιτάξουμε μόνο τις αστικές περιοχές, τουλάχιστον 8 στα 10 άτομα μπορούν να φτάσουν σε ένα σιδηροδρομικό σταθμό εντός 10.000 βημάτων σε όλες τις χώρες που έχουμε αναλύσει. Είναι δηλαδή καλά συνδεδεμένοι. Στη Δανία, το 99% των ανθρώπων που ζουν σε οποιαδήποτε από τις δύο αστικές περιοχές της χώρας μπορεί να φτάσει σε ένα σιδηροδρομικό σταθμό εντός 5.000 βημάτων. Είναι πολύ καλά συνδεδεμένοι. Σε σύγκριση με τις εκτιμήσεις μας για τις αγροτικές περιοχές: μόνο στην Τσεχία και το Βέλγιο 8 από τα 10 άτομα είναι καλά συνδεδεμένα.

Περίπου 7,7 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν τουλάχιστον σε απόσταση 30.000 βημάτων από οποιοδήποτε σιδηροδρομικό σταθμό μπορεί να τους οδηγήσει στην πρωτεύουσα της χώρας τους. Τουλάχιστον 4 εκατομμύρια από αυτούς ζουν σε αγροτικές περιοχές. Είναι κακά συνδεδεμένοι. Ενώ το 6% περίπου του πληθυσμού της αγροτικής Ευρώπης ζει σε τέτοια απόσταση από τους σιδηροδρομικούς σταθμούς, το 0,3% σε αστικές περιοχές και λίγο κάτω από το 2% ζουν σε ενδιάμεσες περιοχές.

Όταν διαβάζουμε (και γράφουμε!) μια ιστορία όπως αυτή, είναι εύκολο να κολλήσει κανείς στα γύρω γύρω. Εάν κάνετε τα 10.000 βήματα σας την ημέρα, για να περπατήσετε από το κέντρο του Storuman στον πλησιέστερο χρήσιμο σιδηροδρομικό σταθμό στο Lycksele θα σας έπαιρνε τουλάχιστον 15 ημέρες — θα ήταν πολύ πιο γρήγορο να πάτε απλά σε ένα αεροδρόμιο.

Το Storuman δεν είναι το μόνο μέρος όπου βρίσκουμε ακραίες αποστάσεις. Πάρε για παράδειγμα το χωριό Nuorgam στα πιο βόρεια μέρη της Φινλανδίας. Αν κάποιος από τους 200 ανθρώπους που ζουν εκεί πηγαίνει στο Ελσίνκι, πρέπει πρώτα να ταξιδέψει πάνω από 400 χιλιόμετρα έως τη μικρή πόλη Κολάρι. Ή θα μπορούσε να ταξιδέψει τη μισή απόσταση και να πάει με αεροπλάνο από το βορειότερο αεροδρόμιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ivalon lentoasema.

Βρίσκουμε μια παρόμοια ιστορία και στην πόλη Ντουμπρόβνικ της Κροατίας. Θα έπρεπε οι άνθρωποι εκεί να πάρουν ένα αεροπλάνο για το Ζάγκρεμπ ή να ταξιδέψουν πάνω από 150 χιλιόμετρα στο Σπλιτ για να πάνε με το τρένο; Τι γίνεται όμως για ένα ταξίδι έως τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, μπορεί να ρωτήσεις; Λοιπόν, αυτό δεν φαίνεται πλέον ως επιλογή, καθώς η σιδηροδρομική σύνδεση Σαράγεβο-Ζάγκρεμπ ανακόπηκε το 2016.

Οι άνθρωποι στο Storuman, Nuorgam και Dubrovnik δεν πρέπει να ξεχνιούνται. Είναι μέρος των εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν σε μέρη όπου η σιδηροδρομική προσβασιμότητα είναι κακή, κυρίως στις αγροτικές περιοχές. Οι περιφέρειες αυτές συχνά βρίσκονται σε μειονεκτική θέση όσον αφορά την πρόσβαση και σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες, όπως τα μαιευτήρια ή τα ιδρύματα μέσης και ανώτατης εκπαίδευσης. Το πρόβλημα είναι ότι δε φαίνεται να αλλάζει αυτό σύντομα. Τα τελευταία χρόνια, έχουν κλείσει ολόκληρες σιδηροδρομικές γραμμές ή τμήματα γραμμών (όπως στην χερσόνησο της Πελοποννήσου στην Ελλάδα και στο Trás-os-Montes στην Πορτογαλία) ή το κλείσιμό τους είναι υπό συζήτηση (όπως συμβαίνει σε πολλές αγροτικές περιοχές γύρω από τη Γαλλία).

Για τους ανθρώπους που ζουν σε αυτά τα μέρη, τα τρένα μπορεί απλά να μην είναι επιλογή. Αλλά υπάρχουν και άλλα σημεία αναφοράς στα δεδομένα. Στην ουσία, τα δεδομένα μας δείχνουν ότι τα σιδηροδρομικά δίκτυα στις 16 χώρες που εξετάσαμε, φτάνουν στη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών που προορίζονται να εξυπηρετούν. Οι σιδηρόδρομοι έχουν μεγάλες δυνατότητες και, για τους περισσότερους ανθρώπους που ζουν στις χώρες αυτές, η προσβασιμότητα όσον αφορά τη φυσική απόσταση δεν αποτελεί εμπόδιο που να τους σταματά από το να ταξιδεύουν με τρένο. Εάν το κλείσιμο των γραμμών συνεχιστεί, αυτό φυσικά μπορεί να αλλάξει.

Η προσβασιμότητα όμως δεν είναι το παν. Η ανάλυσή μας δεν λαμβάνει υπόψη την ποιότητα των σιδηροδρόμων ή των αμαξοστοιχιών. Όπως είπαμε και στην αρχή, υπάρχουν τουλάχιστον 37 σκληρά και εύκολα εμπόδια που μας εμποδίζουν από το να επιλέξουμε το τρένο ως μέσο μεταφοράς.